Shloka 16
चित्तमिन्द्रियसंघातात् परं तस्मात् परं मन: । मनसस्तु परा बुद्धि: क्षेत्रज्ञो बुद्धित: पर:,शरीर और इन्द्रियोंके संघातसे चित्त श्रेष्ठ है, चित्तसे मन श्रेष्ठ है, मनसे बुद्धि श्रेष्ठ है और बुद्धिसे भी क्षेत्रज्ञ श्रेष्ठ है
cittam indriyasaṅghātāt paraṃ tasmāt paraṃ manaḥ | manasas tu parā buddhiḥ kṣetrajño buddhitaḥ paraḥ ||
శరీర-ఇంద్రియ సమూహముకన్నా చిత్తము శ్రేష్ఠము; చిత్తముకన్నా మనస్సు శ్రేష్ఠము; మనస్సుకన్నా బుద్ధి శ్రేష్ఠము; బుద్ధికన్నా కూడా క్షేత్రజ్ఞుడు శ్రేష్ఠుడు.
असित उवाच
Educational Q&A
A graded hierarchy is taught: the sensory-body aggregate is surpassed by citta, which is surpassed by manas, which is surpassed by buddhi; beyond all these instruments stands the kṣetrajña, the conscious knower. Ethical steadiness comes from identifying with the knower rather than being driven by sensory and mental fluctuations.
In the Shanti Parva’s instructional setting, the sage Asita delivers a philosophical teaching on the inner constitution of a person, distinguishing the senses, mind, intellect, and the witnessing self to guide the listener toward liberation-oriented understanding and disciplined conduct.