Shloka 38
Adhyāya 270 — Yudhiṣṭhira’s inquiry on saṃnyāsa; Bhīṣma on calculable time, tamas, and karma
Vṛtra–Uśanā exemplum begins
धर्ममें श्रद्धा रखते हुए दीर्घकालतक उग्र तपस्यामें लगे हुए उस ब्राह्मणको दिव्यदृष्टि प्राप्त हो गयी ।। तस्य बुद्धि: प्रादुरासीद् यदि दद्यामहं धनम् | तुष्ट:ः कस्यचिदेवेह मिथ्यावाडः न भवेन्मम,उस समय उसे यह अनुभव हुआ कि यदि मैं संतुष्ट होकर इस जगत्में किसीको प्रचुर धन दे दूँ तो मेरा दिया हुआ वचन मिथ्या नहीं होगा
dharme śraddhāṃ dhṛtvā dīrghakālam ugratapasyāyāṃ lagnaṃ taṃ brāhmaṇaṃ divyadṛṣṭir avāpa || tasya buddhir prādurāsīd—yadi dadyām ahaṃ dhanam | tuṣṭaḥ kasyacid eveha mithyāvādo na bhaven mama ||
ధర్మంలో శ్రద్ధతో ఆ బ్రాహ్మణుడు దీర్ఘకాలం ఘోర తపస్సు చేసి దివ్యదృష్టిని పొందాడు. అప్పుడు అతని బుద్ధిలో ఒక దృఢనిశ్చయం కలిగింది—“నేను తృప్తచిత్తుడై ఈ లోకంలో ఎవరికైనా అపార ధనం దానం చేస్తే, నా పలుకుబడి అసత్యం కాదుగదా.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Severe discipline grounded in faith can yield clarity of conscience; one should act so that one’s word remains true—here, by fulfilling an intended promise through generous giving, avoiding the moral fault of false speech.
Bhīṣma describes an ascetic brāhmaṇa who, after long and intense tapas, gains divine sight and then forms a decisive thought: to give substantial wealth to someone so that his spoken commitment will not become false.