Shloka 1
Adhyāya 270 — Yudhiṣṭhira’s inquiry on saṃnyāsa; Bhīṣma on calculable time, tamas, and karma
Vṛtra–Uśanā exemplum begins
ऑपन--माजल बछ। :ः॑ ि् एकसप्तत्याधिकद्विशततमो< ध्याय: धन और काम-भोगोंकी अपेक्षा धर्म और तपस्याका उत्कर्ष सूचित करनेवाली ब्राह्मण और कुण्डधार मेघकी कथा युधिछिर उवाच धर्ममर्थ च कामं॑ च वेदा: शंसन्ति भारत । कस्य लाभो विशिष्टो>त्र तन्मे ब्रूहि पितामह,राजा युधिष्ठिरने पूछा--भरतनन्दन पितामह! वेद तो धर्म, अर्थ और काम--तीनोंकी ही प्रशंसा करते हैं; अतः आप मुझे यह बताइये कि इन तीनोंमेंसे किसकी प्राप्ति मेरे लिये सबसे बढ़कर है
Yudhiṣṭhira uvāca—dharmaṃ arthaṃ ca kāmaṃ ca vedāḥ śaṃsanti bhārata | kasya lābho viśiṣṭo ’tra tan me brūhi pitāmaha ||
యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—ఓ భారతా! వేదాలు ధర్మం, అర్థం, కామం—మూడింటినీ ప్రశంసిస్తాయి. పితామహా, ఈ మూడింటిలో ఏ ప్రాప్తి అత్యుత్తమమో నాకు చెప్పండి.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames a classical ethical problem: since scripture acknowledges dharma (moral duty), artha (material well-being), and kāma (legitimate enjoyment), one must still discern their hierarchy. It sets up Bhīṣma’s guidance that true excellence lies in prioritizing dharma, with artha and kāma to be pursued only in ways consistent with dharma.
In the Śānti Parva’s instruction section, Yudhiṣṭhira questions Bhīṣma about the relative value of the three human aims praised in the Vedas. This question introduces the ensuing discourse (and illustrative story) meant to show the superiority of dharma and tapas over mere wealth and pleasure.