Shloka 7
Yudhiṣṭhira’s Remorse and Vyāsa’s Teaching on Impermanence (Śoka-nivāraṇa)
प्राडमुखं सीदमानं च रथे पररथारुजम् । घूर्णमानं यथा शैलं तदा मे कश्मलो5भवत्,जो शत्रुदलके रथियोंको पीड़ा देनेमें समर्थ थे, वे पूर्वकी ओर मुँह करके चुपचाप बैठे हुए बाणोंका आघात सह रहे थे और जैसे पर्वत हिल रहा हो, उसी प्रकार झूम रहे थे। उस समय उनकी यह अवस्था देखकर मुझे मूर्छा-सी आ गयी थी
prāḍmukhaṃ sīdamānaṃ ca rathe pararathārujam | ghūrṇamānaṃ yathā śailaṃ tadā me kaśmalo 'bhavat ||
యుధిష్ఠిరుడు పలికెను— శత్రు రథయోధులను బాధింపగలవాడైన ఆయనను, రథంపై తూర్పు ముఖంగా నిశ్శబ్దంగా కూర్చొని బాణాఘాతాలను భరిస్తూ నేను చూచితిని—అతడు కంపించే పర్వతంలా ఊగుచుండెను. ఆ స్థితిని చూచి నన్ను కశ్మలము ఆవరించింది; మూర్ఛ వచ్చినట్లైంది।
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how witnessing the fall or suffering of a powerful warrior can trigger kaśmala—an inner collapse marked by grief and ethical disorientation. It frames Yudhiṣṭhira’s later dharma-inquiry: true righteousness must be sought when the mind is shaken by the consequences of violence, even when war was fought under duty.
Yudhiṣṭhira recalls seeing a formidable fighter on a chariot, turned eastward, silently enduring a barrage of arrows and swaying as if a mountain were trembling. That sight overwhelms him, and he experiences faintness and confusion (kaśmala), setting the emotional ground for his reflections in Śānti Parva.