Shloka 40
आज्येन पयसा दध्ना पूर्णाहुत्या विशेषतः । वालै: शुड्रेण पादेन सम्भरत्येव गौर्मखम्,तुलाधारने कहा--्रह्मन! जिन दम्भी पुरुषोंके यज्ञ अश्रद्धा आदि दोषोंके कारण यज्ञ कहलानेयोग्य नहीं रह जाते, वे न तो मानसिक यज्ञके अधिकारी हैं और न क्रियात्मक यज्ञके ही। श्रद्धालु पुरुष तो घी, दूध, दही और विशेषतः पूर्णाहुतिसे ही अपना यज्ञ पूर्ण करते हैं। श्रद्धालुओंमें जो असमर्थ हैं, उनका यज्ञ गाय अपनी पूँछके बालोंके स्पर्शसे, शृंगजलसे और पैरोंकी धूलसे ही पूर्ण कर देती है
ājyena payasā dadhnā pūrṇāhutyā viśeṣataḥ | vālaiḥ śuḍreṇa pādena sambharatyeva gaur makham ||
తులాధారుడు అన్నాడు—నెయ్యి, పాలు, పెరుగు, ముఖ్యంగా పూర్ణాహుతితో యజ్ఞం సంపూర్ణమవుతుంది. శ్రద్ధ ఉన్నా సామర్థ్యం లేనివారికి గోవే యజ్ఞాన్ని పూర్తిచేస్తుంది—తోక వెంట్రుకల స్పర్శతో, కొమ్ముల నుంచి జారే నీటితో, కాళ్ల ధూళితో.
तुलाधार उवाच
Educational Q&A
Ritual efficacy depends on sincere faith and purity of intent, not on showy performance. When a devoted person lacks resources, even the simplest, humble supports of life—symbolized by the cow’s tail-hairs, horn-water, and foot-dust—can ‘complete’ the sacrifice, emphasizing compassion and inner dharma over ostentation.
Tulādhāra explains standards of true yajña: ideally it is completed with proper offerings like ghee, milk, curd, and especially the concluding pūrṇāhuti. Yet he adds that for sincere but poor worshippers, the cow—revered as sustaining life—symbolically supplies what is lacking, underscoring that devotion can sanctify even minimal means.