Shloka 43
कपिल–स्यूमरश्मि संवादः
Kapila and Syūmaraśmi on Renunciation, Householder Support, and Epistemic Authority
अदंशमशके देशे सुखसंवर्धितान् पशून् । तांश्व मातुः प्रियाञ्जानन्नाक्रम्य बहुधा नरा:,किंतु ब्रह्म! तेल, घी, शहद और दवाओंकी बिक्री करनेमें क्या हानि है, बहुत-से मनुष्य तो दंश और मच्छरोंसे रहित देशमें उत्पन्न और सुखसे पले हुए पशुओंको यह जानते हुए भी कि ये अपनी माताओंको बहुत प्रिय हैं और इनके बिछुड़नेसे उन्हें बहुत कष्ट होगा, जबरदस्ती आक्रमण करके ऐसे देशोंमें ले जाते हैं जहाँ दंश, मच्छः और कीचड़की अधिकता होती है। कितने ही बोझ ढोनेवाले पशु भारी भारसे पीड़ित हो लोगोंद्वारा अनुचित रूपसे सताये जाते हैं
adaṁśamaśake deśe sukhasaṁvardhitān paśūn | tāṁś ca mātuḥ priyān jānann ākramya bahudhā narāḥ ||
కాటు పురుగులు, దోమలు లేని దేశాలలో సుఖంగా పెరిగిన జంతువులను—అవి తమ తల్లులకు ప్రియమని, విడిపోతే దుఃఖమని తెలిసికూడా—అనేకులు దాడి చేసి బలవంతంగా పట్టుకొని, కాటు పురుగులు, దోమలు, బురద ఎక్కువగా ఉన్న ప్రాంతాలకు తోలివెళ్తారు।
तुलाधार उवाच
Educational Q&A
Tulādhāra highlights the hidden violence in ordinary human practices: even when people know animals are cherished by their mothers, they still forcibly separate and transport them into harsher conditions. The ethical point is that dharma requires sensitivity to suffering and not merely formal justifications for one’s livelihood.
In the Tulādhāra–Jājali dialogue of Śānti Parva, Tulādhāra responds to questions about what constitutes harm and righteousness. Here he gives an example from common life—capturing and relocating well-cared-for animals—to illustrate how humans often inflict suffering while ignoring the emotional bonds and distress involved.