Previous Verse
Next Verse

Shloka 40

कपिल–स्यूमरश्मि संवादः

Kapila and Syūmaraśmi on Renunciation, Householder Support, and Epistemic Authority

पज्चेन्द्रियेषु भूतेषु सर्व वसति दैवतम्‌ । आदित्यश्रन्द्रमा वायुर्त्रह्या प्राण: क्रतुर्यम:

pañcendriyeṣu bhūteṣu sarvaṃ vasati daivatam | ādityaś candramā vāyus trayaḥ prāṇaḥ kratur yamaḥ ||

“పంచేంద్రియాలతో కూడిన సమస్త జీవుల్లో దైవత్వం సర్వత్ర నివసిస్తుంది. సూర్యుడు, చంద్రుడు, వాయువు—ఇవి ప్రాణశక్తి యొక్క త్రిరూపాలు; వీటితో పాటు క్రతు (పవిత్రమైన నియమబద్ధ కర్మ) మరియు యముడు (నైతిక నియమం/ధర్మాధిపతి) కూడా నిలిచియున్నారు.”

पञ्चेन्द्रियेषुin the five senses
पञ्चेन्द्रियेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपञ्चेन्द्रिय
FormNeuter, Locative, Plural
भूतेषुin (all) beings/elements
भूतेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभूत
FormNeuter, Locative, Plural
सर्वम्all (of it)
सर्वम्:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormNeuter, Nominative, Singular
वसतिdwells/abides
वसति:
TypeVerb
Rootवस्
FormPresent, 3rd, Singular, Parasmaipada
दैवतम्the deity/divinity
दैवतम्:
Karta
TypeNoun
Rootदैवत
FormNeuter, Nominative, Singular
आदित्यःthe Sun
आदित्यः:
Karta
TypeNoun
Rootआदित्य
FormMasculine, Nominative, Singular
चन्द्रमाthe Moon
चन्द्रमा:
Karta
TypeNoun
Rootचन्द्रमस्
FormMasculine, Nominative, Singular
वायुःWind
वायुः:
Karta
TypeNoun
Rootवायु
FormMasculine, Nominative, Singular
त्रयःthree
त्रयः:
Karta
TypeAdjective
Rootत्रि
FormMasculine, Nominative, Plural
प्राणःvital breath
प्राणः:
Karta
TypeNoun
Rootप्राण
FormMasculine, Nominative, Singular
क्रतुःsacrifice/ritual act
क्रतुः:
Karta
TypeNoun
Rootक्रतु
FormMasculine, Nominative, Singular
यमःYama (Lord of restraint/death)
यमः:
Karta
TypeNoun
Rootयम
FormMasculine, Nominative, Singular

तुलाधार उवाच

T
Tulādhāra
D
Daivatam (the Divine)
Ā
Āditya (Sun)
C
Candramā (Moon)
V
Vāyu (Wind)
P
Prāṇa (vital breath)
K
Kratu (rite/sacrifice)
Y
Yama

Educational Q&A

That the divine pervades all five-sensed living beings, and that recognizing the life-sustaining cosmic powers (Sun, Moon, Wind as prāṇa) supports an ethic of restraint, reverence, and dharmic conduct.

In the Tulādhāra discourse of the Śānti Parva, Tulādhāra instructs his interlocutor on dharma by pointing to the indwelling divinity in all beings and to the cosmic principles that sustain life and moral order.