Shloka 5
कपिलगोसंवादे गृहस्थ-त्यागधर्मयोः प्रमाण्यविचारः
Kapila–Cow Dialogue: Authority of Householder and Renunciant Dharmas
स चिन्तयामास मुनिर्जलवासे कदाचन । विप्रेक्ष्य सागरान्तां वै महीं सवनकाननाम्,वन और काननोंसहित समुद्रपर्यन्त पृथ्वीका निरीक्षण करके समुद्रतटवर्ती सजल प्रदेशमें निवास करते समय जाजलि मुनि कभी इस प्रकार विचार करने लगे
sa cintayāmāsa munir jalavāse kadācana | viprekṣya sāgarāntāṃ vai mahīṃ savanakānanām ||
భీష్ముడు పలికెను—జలసమృద్ధ తీరప్రాంతంలో నివసించుచుండగా ఒకసారి ఆ ముని లోతుగా ఆలోచించెను. అరణ్యాలు, ఉపవనాలతో కూడి సముద్రసీమ వరకు విస్తరించిన భూమిని పరిశీలించి, అంతరంగంలో మననం చేయసాగెను.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse initiates a moral reflection: a sage, after contemplating the vast world up to the ocean and its natural domains, turns inward to examine right conduct (dharma). It frames ethical inquiry as arising from careful observation of the world and thoughtful self-scrutiny.
Bhishma introduces a scene from the Jājali episode: the sage is residing near the seashore in a water-abundant area, surveys the earth with its forests and groves, and begins to think—preparing for the ensuing discussion on values and proper living.