Shloka 38

कपिलगोसंवादे गृहस्थ-त्यागधर्मयोः प्रमाण्यविचारः

Kapila–Cow Dialogue: Authority of Householder and Renunciant Dharmas

Devanagari script

ततस्तेषु प्रलीनेषु जाजलिरजातविस्मय: । सिद्धो5स्मीति मतिं चक्रे ततस्तं मान आविशत्‌,उन पक्षियोंके अदृश्य हो जानेपर जाजलिको बड़ा विस्मय हुआ, वे मन-ही मन यह मानने लगे कि मैं सिद्ध हो गया, फिर तो उनके भीतर अहंकार आ गया

Transliteration

tatas teṣu pralīneṣu jājalir ajātavismayaḥ | siddho ’smīti matiṁ cakre tatas taṁ māna āviśat ||

Translation

ఆ పక్షులు కనుమరుగైనప్పుడు జాజలి ఆశ్చర్యంతో మునిగిపోయాడు. “నేను సిద్ధిని పొందాను” అని మనసులో భావించాడు; వెంటనే అతనిలో అహంకారం ప్రవేశించింది.

Word by Word

ततःthen, thereafter

तेषुin/among them

प्रलीनेषुhaving disappeared/merged

जाजलिःJājali (proper name)

अजातविस्मयःone whose wonder had arisen (i.e., greatly astonished)

सिद्धःaccomplished, perfected

अस्मिI am

इतिthus (quotative)

मतिम्thought, notion

चक्रेmade, formed

ततःthen, thereafter

तम्him

मानःpride, conceit

आविशत्entered, seized

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

Bhīṣma

Jājali

birds (pakṣiṇaḥ)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Sandhi Notes