Shloka 23
अतीतास्वथ वर्षासु शरत्काल उपस्थिते । प्राजापत्येन विधिना विश्वासात् काममोहितौ,राजन! धीरे-धीरे वर्षा-ऋतु बीत गयी और शरत्काल उपस्थित हुआ। उस समय कामसे मोहित होकर उन गौरैयोंने संतानोत्पादनकी विधिसे परस्पर समागम किया और विश्वासके कारण महर्षिके सिरपर ही अण्डे दिये। कठोर व्रतका पालन करनेवाले उन तेजस्वी ब्राह्मणको यह मालूम हो गया कि पक्षियोंने मेरी जटाओंमें अण्डे दिये हैं
atītāsv atha varṣāsu śaratkāla upasthite | prājāpatyena vidhinā viśvāsāt kāmamohitau, rājan |
భీష్ముడు పలికెను—రాజా, వర్షాకాలము గడచి శరదృతువు వచ్చినప్పుడు, కామమోహితులైన ఆ పిచ్చుకల జంట ప్రజాపతి నియమించిన సంతానోత్పత్తి విధి ప్రకారం పరస్పర సంగమించెను. ఋషిపై విశ్వాసముతో వారు ఆయన శిరస్సుపైనే గుడ్లు పెట్టిరి. కఠిన వ్రతధారి, తేజోవంతుడైన ఆ బ్రాహ్మణుడు—పక్షులు తన జటలలో గుడ్లు ఉంచినట్లు గ్రహించెను.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how steadfastness in vows and harmlessness can generate trust even among animals; it also frames procreation as a natural, Prajāpati-ordained order, while implicitly praising restraint and responsibility in the face of desire.
As the seasons change from rains to autumn, a pair of sparrows, driven by desire, mate and—trusting an unmoving ascetic—lay their eggs on his head, in his matted locks; the vow-keeping sage becomes aware of this.