Shloka 35
अहिंसा-प्रधान धर्मविचारः
Ahiṃsā as the Superior Dharma: Practical and Scriptural Reasoning
सर्वेषां त्वं प्राणिनामन्तकाले कामक्रोधौ सहितौ योजयेथा: । एवं धर्मस्त्वामुपैष्यत्यमेयो न चाधर्म लप्स्यसे तुल्यवृत्ति:,“सभी प्राणियोंके अन्तकालमें तुम काम और क्रोधको एक साथ नियुक्त कर देना। इस प्रकार तुम्हें अप्रमेय धर्मकी प्राप्ति होगी और तुम्हें पाप नहीं लगेगा; क्योंकि तुम्हारी चित्तवृत्ति सम (राग-द्वेषसे शून्य) है
sarveṣāṁ tvaṁ prāṇinām antakāle kāmakrodhau sahitau yojayethāḥ | evaṁ dharmas tvām upaiṣyaty ameyo na cādharmam lapsyase tulyavṛttiḥ ||
భీష్ముడు అన్నాడు— “సర్వ ప్రాణుల అంత్యక్షణంలో నీవు కామం, క్రోధం—ఇవిరండింటినీ కలిపి నియోగించు. అలా చేస్తే అప్రమేయమైన ధర్మం నీకు లభిస్తుంది; నీకు పాపం అంటదు—ఎందుకంటే నీ మనోభావం సమం, రాగద్వేషరహితం.”
पितामह उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that one who remains tulyavṛtti—mentally even and free from rāga-dveṣa—does not incur sin. Even when dealing with powerful forces like desire and anger, if they are ‘assigned’ without personal attachment (as part of the cosmic function at life’s end), Dharma accrues rather than adharma.
In Śānti Parva, Bhīṣma (Pitāmaha) instructs the listener on subtle points of dharma and inner discipline. Here he frames kāma and krodha as forces that can be directed at the time of dissolution, emphasizing that the ethical key is the agent’s equanimity and freedom from partiality.