Shloka 4
तुलाधार-उपदेशः
Tulādhāra’s Instruction to Jājali on Ahiṃsā and Abhaya-dāna
अपां शैत्यं रस: क्लेदो द्रवत्वं स्नेहसौम्यता । जिह्नदा विस्यन्दनं चापि भौमानां श्रपर्णं तथा,शीतलता, रस, क्लेद (गलाना या गीला करना), द्रवत्व (पिघलना), स्नेह (चिकनाहट), सौम्यभाव, जिह्ला, टपकना, ओले या बर्फके रूपमें जम जाना तथा पृथ्वीसे उत्पन्न होनेवाले चावल-दाल आदिको गला देना--ये सब जलके गुण हैं
apāṃ śaityaṃ rasaḥ kledo dravatvaṃ sneha-saumyatā | jihvadā visyandanaṃ cāpi bhaumānāṃ śrapaṇaṃ tathā ||
భీష్ముడు చెప్పెను—జలమునకు సహజగుణములు ఇవి: శీతలత్వము, రుచి, తేమ/క్లేదము, ద్రవత్వము (కరిగి ప్రవహించుట), స్నిగ్ధత మరియు సౌమ్యత; వంకర మార్గములలో వంగి సాగుట, చుక్కలుగా టపటప పడుట, చొరచొరగా స్రవించుట; వడగండ్లు లేదా మంచుగా గడ్డకట్టుట; మరియు భూమిజన్యమైన బియ్యం, పప్పులు మొదలైనవాటిని మృదువుగా చేసి వండుట—ఇవే జలగుణములు।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse defines water by its characteristic functions—coolness, moistening, liquidity, unctuous gentleness, dripping/oozing, and even congealing—showing that right knowledge (viveka) begins with recognizing the intrinsic properties (guṇas) of things. Such discernment supports dharmic order by aligning conduct and understanding with nature’s realities.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira in a reflective, philosophical mode. Here he is enumerating the qualities of the element water as part of a broader exposition on the constituents of the world and how their properties can be known and classified.