Shloka 5
धर्मलक्षण-प्रश्नः (Marks and Sources of Dharma) | Chapter 251: Inquiry into the Definition of Dharma
ताप: पाक: प्रकाशश्न ज्योतिश्नक्षुश्न॒ पजचमम् । तस्य रूपं गुणं विद्यात् ताम्रगौरासितात्मकम्
tāpaḥ pākaḥ prakāśaś ca jyotiś cakṣuś ca pañcamam | tasya rūpaṃ guṇaṃ vidyāt tāmra-gaurāsitātmakam ||
వ్యాసుడు చెప్పెను—తాపం, పాకం (వండడం/పరిపాకం), ప్రకాశం, జ్యోతి (దీప్తి) మరియు దృష్టిశక్తి—ఇవి అన్నీ తేజస్సు (అగ్నితత్త్వం) యొక్క కార్యాలు. దాని ప్రత్యక్ష రూప-గుణం తామ్రవర్ణం, గౌరవర్ణం (ఉజ్జ్వలం), అసితవర్ణం (శ్యామం) మొదలైన వర్ణాలుగా కనిపిస్తుందని గ్రహించాలి.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Tejas (the fire principle) is known by its functions—heat, transformation/cooking, illumination, radiance, and enabling sight—and by its visible qualities such as coppery, bright, or dark coloration; thus one should infer subtle causes from observable effects.
In the Shanti Parva’s philosophical instruction, Vyasa is enumerating the characteristics of a fundamental element (tejas/agni), describing how it manifests in the world and in the senses, as part of a broader teaching on tattvas and discernment.