Shloka 28
राजधर्मः—राष्ट्ररक्षणं, दण्डनीतिः, हयग्रीवोपाख्यानम्
Royal Duty: Protection, Penal Policy, and the Hayagrīva Exemplum
'प्रिय मित्र! स्त्री अथवा पुत्रोंका थोड़ा-सा भी अप्रिय कर दो, फिर स्वयं समझ जाओगे कि कौन किस हेतुसे किस तरह किसके साथ कितना सम्बन्ध रखता है? ।। ये च मूढतमा लोके ये च बुद्धेः परं गता: । त एव सुखमेधन्ते मध्यम: क्लिश्यते जन:,'संसारमें जो अत्यन्त मूर्ख हैं, अथवा जो बुद्धिसे परे पहुँच गये हैं, वे ही सुखी होते हैं; बीचवाले लोग कष्ट ही उठाते हैं!
priya mitra! strī athavā putrāṇāṁ thoḍā-sā api apriyaṁ kṛtvā punaḥ svayaṁ jñāsyasi—kaḥ kasya hetoḥ kathaṁ kasya saha kiyad-sambandhaṁ dhārayati? ye ca mūḍhatamā loke ye ca buddheḥ paraṁ gatāḥ, ta eva sukham edhante, madhyamaḥ kliśyate janaḥ.
వ్యాసుడు పలికెను—ప్రియ మిత్రమా, భార్య గానీ కుమారులు గానీ, వారికి స్వల్పమాత్రమైనా అప్రియంగా చేసి చూడు; అప్పుడు ఎవరు ఏ ఉద్దేశంతో, ఏ విధంగా, ఎవరి తో ఎంతవరకు సంబంధం ఉంచుతారో నీవే గ్రహిస్తావు. ఈ లోకంలో అత్యంత మూర్ఖులు గానీ, లేదా బుద్ధి పరిమితిని దాటి పోయినవారు గానీ—వారే సుఖంగా వికసిస్తారు; మధ్యస్థుడు మాత్రమే క్లేశపడతాడు.
व्यास उवाच