Shloka 4

Adhyāya 249 — Mṛtyu-prādurbhāvaḥ (The Manifestation of Death) / Restraint of Tejas and Ordered Saṃhāra

Devanagari script

मनसश्षेन्द्रियाणां चाप्यैकाग्र्यं परमं तप: । तज्ज्याय:ः सर्वधर्मेभ्य: स धर्म: पर उच्यते,मन और इन्द्रियोंकी एकाग्रता ही सबसे बड़ी तपस्या है। यही सब धर्मोंसे श्रेष्ठठटम परम धर्म बताया जाता है

Transliteration

manasaś cendriyāṇāṃ cāpy aikāgryaṃ paramaṃ tapaḥ | taj jyāyaḥ sarvadharmebhyaḥ sa dharmaḥ para ucyate ||

Translation

మనస్సు మరియు ఇంద్రియముల ఏకాగ్రతయే పరమ తపస్సు. అది సమస్త ధర్మములకన్నా శ్రేష్ఠమైనది; అందువల్ల దానినే పరమధర్మమని అంటారు.

Word by Word

• मनसः: of the mind
• मनसः: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: मनस्
• Form: Neuter, Genitive, Singular

• इन्द्रियाणाम्: of the senses
• इन्द्रियाणाम्: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: इन्द्रिय
• Form: Neuter, Genitive, Plural

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• अपि: also/even
• Type: Indeclinable
• Root: अपि

• एकाग्र्यम्: one-pointedness, concentration
• एकाग्र्यम्: Karta
• Type: Noun
• Root: एकाग्र्य
• Form: Neuter, Nominative, Singular

• परमम्: supreme, greatest
• Type: Adjective
• Root: परम
• Form: Neuter, Nominative, Singular

• तपः: austerity, penance
• तपः: Karta
• Type: Noun
• Root: तपस्
• Form: Neuter, Nominative, Singular

• तत्: that
• तत्: Karta
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Neuter, Nominative, Singular

• ज्यायः: superior, greater
• Type: Adjective
• Root: ज्यायस्
• Form: Neuter, Nominative, Singular

• सर्वधर्मेभ्यः: than all dharmas (from all duties/virtues)
• सर्वधर्मेभ्यः: Apadana
• Type: Noun
• Root: सर्वधर्म
• Form: Masculine, Ablative, Plural

• सः: that/he
• सः: Karta
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• धर्मः: dharma, duty/virtue
• धर्मः: Karta
• Type: Noun
• Root: धर्म
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• परः: highest, supreme
• Type: Adjective
• Root: पर
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• उच्यते: is said/called
• Type: Verb
• Root: वच्
• Form: Present, Passive, Third, Singular

Speaker

व्यास उवाच

Characters & Entities

• Vyāsa