Shloka 24
सूक्ष्मभूत-भूतात्मविज्ञानम्
Knowing the subtle principle and the bhūtātman through yoga
जिसका जीवन धर्मके लिये और धर्म भगवान् श्रीहरिके लिये होता है, जिसके दिन और रात धर्म-पालनमें ही व्यतीत होते हैं, उसे देवता ब्रह्मज्ञ मानते हैं ।। निराशिषमनारम्भं निर्नमस्कारमस्तुतिम् | निर्मुक्ते बन्धनै: सर्वैस्तं देवा ब्राह्मणं विदु:,जो कामनाओंसे रहित तथा सब प्रकारके आरम्भोंसे रहित है, नमस्कार और स्तुतिसे दूर रहता तथा सब प्रकारके बन्धनोंसे मुक्त होता है, उसे ही देवता ब्रह्मज्ञानी मानते हैं
nirāśiṣam anārambhaṁ nirnamaskāram astutim | nirmukte bandhanaiḥ sarvais taṁ devā brāhmaṇaṁ viduḥ ||
వ్యాసుడు పలికెను—ఆశలు‑కోరికలు లేని, లోకిక కార్యారంభాలను చేయని, నమస్కార‑స్తుతి మరియు ప్రశంసాపేక్షకు దూరంగా ఉండే, సమస్త బంధనాల నుండి విముక్తుడైన ఆ బ్రాహ్మణునే దేవతలు బ్రహ్మజ్ఞుడని గుర్తిస్తారు. అతని జీవితం ధర్మార్థమే; ధర్మం భగవాన్ శ్రీహరికోసమే; అతని దినరాత్రులు ధర్మాచరణలోనే గడుస్తాయి.
व्यास उवाच
Educational Q&A
A true Brahman-knower is defined by inner freedom: absence of desire for results, non-initiation of worldly projects driven by craving, indifference to social honor (salutations) and praise, and release from all forms of bondage. Spiritual authority is measured by detachment and dharma-centered living, not by external recognition.
In Śānti Parva’s instruction on peace and right conduct after the war, Vyāsa articulates criteria by which the divine (devāḥ) ‘know’ or acknowledge a genuine brāhmaṇa/Brahma-jñānī—highlighting renunciation and freedom from attachment as marks of realized wisdom.