Shloka 8
महाभूत–इन्द्रिय–मनस्–बुद्धि–अन्तरात्मा विवेकः | Discrimination of Elements, Senses, Mind, Intellect, and Inner Self
वानप्रस्थाश्रमेडप्येता श्वतस््रो वृत्तय: स्मृता: । सद्य:प्रक्षालका: केचित् केचिन्मासिकसंचया:,वानप्रस्थ-आश्रममें भी चार प्रकारकी वृत्तियाँ मानी गयी हैं। कोई उतने ही अन्नका संग्रह करते हैं कि तुरंत बना-खाकर बर्तनको धो-माँजकर साफ कर लें अर्थात् वे दूसरे दिनके लिये कुछ नहीं बचाते। कुछ दूसरे लोग वे हैं, जो एक महीनेके लिये अनाजका संग्रह करते हैं
vyāsa uvāca | vānaprasthāśrame 'py etāś catasro vṛttayaḥ smṛtāḥ | sadyaḥprakṣālakāḥ kecit kecin māsikasañcayāḥ ||
వానప్రస్థాశ్రమంలో కూడా నాలుగు విధాల జీవనవృత్తులు చెప్పబడ్డాయి. కొందరు ‘సద్యఃప్రక్షాలకులు’—ఎంత ధాన్యం వెంటనే వండి తిని పాత్రలు కడిగి శుభ్రం చేసుకోగలరో అంత మాత్రమే సేకరిస్తారు; మరునాటికి ఏదీ మిగల్చరు. మరికొందరు ఒక నెలకు సరిపడే ధాన్యాన్ని నిల్వచేస్తారు.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches disciplined livelihood in the vānaprastha stage: one should regulate consumption and storage, practicing restraint and simplicity. Different accepted ‘vṛttis’ exist, ranging from taking only what is needed for the day to keeping a limited, time-bound store (e.g., a month), emphasizing moderation rather than indulgent accumulation.
In Śānti Parva’s instruction on dharma, Vyāsa enumerates recognized practices for forest-dwellers. Here he begins listing types of subsistence, contrasting those who do not keep leftovers with those who maintain a monthly stock, as part of a broader classification of ascetic conduct.