Shloka 9
Adhyāya 240: Indriya–Manas–Buddhi–Ātman — The Inner Hierarchy and Restraint (इन्द्रिय-मनस्-बुद्धि-आत्म-क्रमः)
वर्जयेदुशतीं वाचं हिंसायुक्तां मनोनुदाम् । ब्रह्म तेजोमयं शुक्र यस्य सर्वमिदं रस:
vyāsa uvāca | varjayed uśatīṃ vācaṃ hiṃsāyuktāṃ manonudām | brahma tejo-mayaṃ śukraṃ yasya sarvam idaṃ rasaḥ | sattva-saṃsevanād dhīro nidrām ucchettum arhati |
వ్యాసుడు పలికెను—బయటికి మధురంగా కనిపించినా హింసతో కూడి మనస్సును గాయపరచి కలవరపెట్టే వాక్యాన్ని వర్జించాలి. బ్రహ్మం తేజోమయం, నిర్మలం, నిష్కలుష సారము; ఈ సమస్త జగత్తు దాని రససారమాత్రమే. సత్త్వగుణాన్ని సేవించుటవలన ధీరుడు నిద్ర (ఆలస్యం, ప్రమాదం)ను ఛేదించుటకు యోగ్యుడై నియమిత జాగ్రత్తలో నిలుచును.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Restrain speech: do not use charming words that carry harm and disturb the mind. Recognize Brahman as the pure luminous essence underlying all experience, and cultivate sattva so that clarity and steadiness arise—making one capable of overcoming sleep, sloth, and heedlessness in spiritual discipline.
In the didactic setting of Śānti Parva, Vyāsa delivers instruction on inner discipline. He links ethical restraint (especially non-injurious speech) with contemplative insight into Brahman, and then prescribes sattva-cultivation as a practical means to maintain wakeful steadiness.