Shloka 28
Adhyāya 240: Indriya–Manas–Buddhi–Ātman — The Inner Hierarchy and Restraint (इन्द्रिय-मनस्-बुद्धि-आत्म-क्रमः)
शून्या गिरिगुहा श्वैव देवतायतनानि च । शून्यागाराणि चैकाग्रो निवासार्थमुपक्रमेत्
śūnyā giriguhāś caiva devatāyatanāni ca | śūnyāgārāṇi caikāgro nivāsārtham upakramet | sattvasaṃsevanād dhīro nidrām ucchettum arhati |
వ్యాసుడు పలికెను—ఏకాగ్ర సాధకుడు నివాసార్థముగా శూన్యమైన పర్వతగుహలను, నిర్జన దేవాలయాలను, మరియు జనశూన్య గృహాలను ఆశ్రయించాలి. సత్త్వసేవనముచేత ధీరుడు నిద్రా-ఆలస్యమును ఛేదించగలడు.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that deliberate solitude and simplicity support one-pointedness (ekāgratā). By cultivating sattva—clarity, purity, and balance—a disciplined person becomes capable of overcoming nidrā, understood not only as ordinary sleep but also as spiritual dullness and inertia that obstruct practice.
In Śānti Parva’s instruction on dharma and inner discipline, Vyāsa gives practical guidance to a seeker: choose secluded places—caves, deserted shrines, empty dwellings—and live there with focused intent, using that environment to strengthen sattva and reduce obstacles like torpor.