Shloka 11
Adhyāya 240: Indriya–Manas–Buddhi–Ātman — The Inner Hierarchy and Restraint (इन्द्रिय-मनस्-बुद्धि-आत्म-क्रमः)
शौचमाचार संशुद्धिरिन्द्रियाणां च निग्रह: । एतैरविवर्धते तेज: पाप्मानं चापकर्षति
śaucam ācāra-saṁśuddhir indriyāṇāṁ ca nigrahaḥ | etair avivardhate tejaḥ pāpmānaṁ cāpakarṣati | sattva-saṁsevanād dhīro nidrām ucchettum arhati |
వ్యాసుడు పలికెను—శౌచం, ఆచారశుద్ధి, ఇంద్రియనిగ్రహం—ఇవాటితో అంతఃతేజస్సు క్రమంగా పెరుగుతుంది, పాపం దూరమవుతుంది. మరల సత్త్వసేవనంతో ధీరుడు అతినిద్రను ఛేదించుటకు యోగ్యుడగును.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Ethical purification—cleanliness (śauca), purified conduct (ācāra-saṁśuddhi), and sense-restraint (indriya-nigraha)—builds tejas (inner radiance) and removes pāpa (moral impurity). Cultivating sattva further helps a disciplined person overcome tamasic heaviness such as excessive sleep.
In the didactic setting of Śānti Parva, Vyāsa delivers instruction on inner discipline. Rather than describing an external event, the verse lays out practical means for moral and spiritual strengthening: purification, restraint, and sattvic cultivation.