Shloka 16
Śaṅkha–Likhita Upākhyāna: Daṇḍa, Confession, and the Purification of Kingship (शङ्ख-लिखितोपाख्यानम्)
“महातेजस्वी युधिष्ठिर! दैवका मारा हुआ राजा कार्य करनेके समय जिस कार्यको नहीं सिद्ध कर पाता, उसमें उसका कोई दोष या अपराध नहीं बताया जाता है ।। तरसा बुद्धिपूर्व वा निग्राह्मा एव शत्रवः । पापै: सह न संदध्याद् राज्यं पण्यं न कारयेत्
mahātejasvī yudhiṣṭhira! daivakā mārā-huā rājā kārya-karaṇe samaye yasmin kārye na siddhiṃ prāpnoti, tasmin tasya na kaścid doṣo nāparādho 'bhidhīyate. tarasā buddhipūrvam vā nigrāhyā eva śatravaḥ; pāpaiḥ saha na sandadhyād, rājyaṃ paṇyaṃ na kārayet.
వైశంపాయనుడు పలికెను—“మహాతేజస్వి యుధిష్ఠిరా! దైవబాధతో కార్యసమయంలో రాజు ఏ కార్యాన్ని సిద్ధం చేయలేకపోతే, అందులో అతనికి దోషం ఆపాదించరు. అయితే శత్రువులను నియంత్రించాలి—వేగంగా గానీ, ఆలోచనతో గానీ. పాపులతో సంధి చేయకూడదు; రాజ్యాన్ని వ్యాపారపు సరుకులా బేరం చేయకూడదు.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse balances compassion and accountability: failures caused by destiny are not treated as moral guilt, yet a ruler must still act decisively and intelligently—restraining enemies, avoiding alliances with the wicked, and never reducing sovereignty to something to be bought and sold.
In Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Vaiśampāyana addresses Yudhiṣṭhira, summarizing principles of governance: how to judge failure under the pressure of fate, how to handle hostile forces, and what kinds of political compromises are ethically unacceptable.