Shloka 12
Śaṅkha–Likhita Upākhyāna: Daṇḍa, Confession, and the Purification of Kingship (शङ्ख-लिखितोपाख्यानम्)
“देश और कालकी प्रतीक्षा करनेवाला जो राजा शास्त्रीय बुद्धिका आश्रय ले लुटेरोंके अपराधको धैर्यपूर्वक सहन करता है अर्थात् उनको दण्ड देनेमें जल्दी नहीं करता, समयकी प्रतीक्षा करता है, वह पापसे लिप्त नहीं होता ।। आदाय बलिषड्भागं यो राष्ट्र नाभिरक्षति । प्रतिगृह्लाति तत् पापं चतुर्थाशेन भूमिप:,“जो प्रजाकी आयका छठा भाग करके रूपमें लेकर भी राष्ट्रकी रक्षा नहीं करता है, वह राजा उसके चौथाई पापको मानो ग्रहण कर लेता है
deśa-kāla-pratīkṣī yo rājā śāstrīya-buddhim āśritaḥ | corāṇām aparādhaṁ dhairyeṇa sahate na ca daṇḍe tvarate kālam eva pratīkṣate sa pāpena na lipyate || ādāya bali-ṣaḍbhāgaṁ yo rāṣṭraṁ nābhirakṣati | pratigṛhṇāti tat pāpaṁ caturthāṁśena bhūmipaḥ ||
వైశంపాయనుడు పలికెను—దేశమూ కాలమూ అనుకూలించేవరకు వేచి ఉండి, శాస్త్రజన్యమైన బుద్ధిని ఆశ్రయించి, దస్యువుల అపరాధములను ధైర్యంగా సహించే రాజు—అంటే శిక్ష విధించడంలో తొందరపడకుండా తగిన సమయాన్ని గమనించే రాజు—పాపముతో కలుషితుడవడు కాదు. కానీ ప్రజల ఆదాయంలో ఆరవ భాగాన్ని పన్నుగా తీసుకొని కూడా రాజ్యాన్ని రక్షించని పాలకుడు, వారి పాపంలో నాలుగో భాగాన్ని తనపై తీసుకున్నవాడని చెప్పబడుతుంది.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Royal authority is justified only when paired with protection and prudent justice: a king should punish with timing and discernment, and if he collects the lawful one-sixth revenue but fails to safeguard the realm, he becomes morally liable—sharing in the people’s resulting harm and wrongdoing.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Vaiśampāyana reports a normative rule for kingship: patience and strategic timing in dealing with criminals avoids sinful overreach, while neglect of protection after taking taxes makes the ruler culpable for a portion of the ensuing sin.