Shloka 263
अध्यात्म-तत्त्व-निर्णयः
Adhyātma Taxonomy: Elements, Faculties, and Guṇas
सर्वेडन्त:स्था इमे लोका बाह्[मेषां न किंचन । वह परमात्मा न ऊपर है न नीचे और न वह अगल-बगलमें अथवा बीचमें ही है। कोई भी स्थानविशेष उसको ग्रहण नहीं कर सकता, वह परमात्मा किसी एक स्थानसे दूसरे स्थानको नहीं जाता है। ये सम्पूर्ण लोक उसके भीतर ही स्थित हैं, इनका कोई भी भाग या प्रदेश उस परमात्मासे बाहर नहीं है
sarve 'ntaḥsthā ime lokā bāhyaṃ eṣāṃ na kiṃcana | sa paramātmā na ūrdhvaṃ na adho na tiryak na madhye 'pi | na kaścid deśaviśeṣas taṃ grahītuṃ śaknoti | sa paramātmā naikasmin deśe sthitvā anyadeśaṃ gacchati | ime samastā lokāḥ tasyaiva antar eva sthitāḥ | eṣāṃ kaścid aṃśo vā pradeśo vā tasya bahiḥ na vidyate ||
వ్యాసుడు పలికెను—ఈ సమస్త లోకములు ఆత్మలోనే అంతఃస్థితమై ఉన్నాయి; వాటిలో ఏదియు ఆయనకు వెలుపల లేదు. ఆ పరమాత్మ ‘పై’ కాదు, ‘క్రింద’ కాదు, పక్కన కాదు, ‘మధ్య’లోనూ పరిమితుడుకాడు. ఏ ప్రత్యేక స్థలమూ ఆయనను ధరించలేడు, గ్రహించలేడు; ఆయన ఒక స్థలం నుండి మరొక స్థలానికి వెళ్లడమూ లేదు. లోకముల సమస్తమూ ఆయనలోనే నిలిచియున్నది; వాటిలో ఏ భాగమూ, ఏ ప్రాంతమూ పరమాత్మకు బయట కాదు.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The Supreme Self (Paramātmā) is all-pervading and cannot be confined by spatial categories like above/below/inside/outside; all worlds exist within Him, and nothing lies outside Him. This reframes reality from location-based thinking to an all-encompassing spiritual ground.
In Śānti Parva’s instruction on peace and liberation, Vyāsa delivers a philosophical teaching: he describes the Paramātmā as unmoving, unbounded by place, and the inner support of all realms—guiding the listener toward contemplative understanding rather than ritual or worldly measurement.