Shloka 1
Vānaprastha-vṛtti and the Transition toward the Fourth Āśrama (वानप्रस्थवृत्तिः चतुर्थाश्रमोपक्रमश्च)
ऑपन--माजल छा असल षट्त्रिशर्दाधिकद्विशततमो< ध्याय: ध्यानके सहायक योग, उनके फल और सात प्रकारकी धारणाओंका वर्णन तथा सांख्य एवं योगके अनुसार ज्ञानद्वारा मोक्षकी प्राप्ति व्यास उवाच अथ चेदू रोचयेदेतदुह्मेत स्रोतसा यथा । उन्मज्जंश्न॒ निमज्जंश्व ज्ञानवान् प्लववान् भवेत्,व्यासजी कहते हैं--वत्स! मनुष्य जिस प्रकार डूबता-उतराता हुआ जलके प्रवाहमें बहता रहता है और यदि संयोगवश कोई नौका मिल गयी तो उसकी सहायतासे पार लग जाता है, उसी प्रकार संसार-सागरमें डूबता-उतराता हुआ मानव यदि इस संकटसे मुक्त होना चाहे तो उसे ज्ञानरूपी नौकाका आश्रय लेना चाहिये
Vyāsa uvāca: atha ced yo rocayed etad uhyeta srotasā yathā | unmajjaṁś ca nimajjaṁś ca jñānavān plavavān bhavet ||
వ్యాసుడు చెప్పాడు—వత్సా! మనిషి నీటి ప్రవాహంలో కొన్నిసార్లు పైకి తేలుతూ, కొన్నిసార్లు మునుగుతూ కొట్టుకుపోతాడు; అదృష్టవశాత్తు ఒక పడవ దొరికితే దాని సహాయంతో ఒడ్డుకు చేరుతాడు. అలాగే సంసార ప్రవాహంలో మునిగి తేలుతూ ఉన్న మనిషి ఈ ఆపద నుంచి విముక్తి కోరితే, జ్ఞానరూప పడవను ఆశ్రయించాలి.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Knowledge (jñāna) is presented as the saving ‘boat’ that enables a person, otherwise swept up and down by the current of saṁsāra, to cross beyond suffering and attain liberation-oriented stability.
Vyasa introduces an instructive simile: like someone repeatedly surfacing and sinking while being carried by a river’s flow, an ordinary person is carried by worldly currents; but the wise person, taking refuge in knowledge, gains a means of crossing over.