Shloka 14
कर्मविद्या-भेदः
Karma–Vidyā Distinction: Paths of Bondage and Release
तदात्मगुणमाविश्य मनो ग्रसति चन्द्रमा: । मनस्युपरते चापि चन्द्रमस्युपतिषछ्ठते,महाप्रलयके समय चन्द्रमा व्यक्त मनको आत्मगुणमें प्रविष्ट करके स्वयं उसको ग्रस लेते हैं। तब मन उपरत (शान्त) हो जाता है; फिर वह चन्द्रमामें उपस्थित रहता है
tad-ātma-guṇam āviśya mano grasati candramāḥ | manasy uparate cāpi candramasyopatiṣṭhate ||
వ్యాసుడు పలికెను—చంద్రుడు తన స్వాత్మగుణంలో ప్రవేశించి మనస్సును గ్రసిస్తాడు. మనస్సు ఈ విధంగా ఉపరతమై, ప్రత్యాహృతమైతే, అది చంద్రునిలోనే నిలిచి ఉంటుంది.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches reabsorption: in the great dissolution, the mind is not permanent but is taken back into its subtle source associated with the Moon. Ethically and spiritually, it supports dispassion—recognizing the mind’s impermanence encourages restraint and inner stillness.
Vyāsa is describing a pralaya sequence: the Moon, entering its own subtle principle, ‘swallows’ the mind; once the mind becomes quiet/ceased, it is said to abide in the Moon—depicting the withdrawal of mental activity into a cosmic principle.