Shloka 11
कर्मविद्या-भेदः
Karma–Vidyā Distinction: Paths of Bondage and Release
वायोरपि गुणं स्पर्शमाकाशं ग्रसते यदा । प्रशाम्यति तदा वायु: खं तु तिषछतति नादवत्,इसके बाद आकाश वायुके गुण स्पर्शको भी ग्रस लेता है। तब वायु शान्त हो जाती और आकाशकमें मिल जाती है; फिर तो आकाश महान् शब्दसे युक्त हो अकेला ही रह जाता है
vāyor api guṇaṃ sparśam ākāśaṃ grasate yadā | praśāmyati tadā vāyuḥ khaṃ tu tiṣṭhati nādavat ||
వ్యాసుడు పలికెను—ఆకాశం వాయువు యొక్క ‘స్పర్శ’ గుణాన్నికూడా గ్రసించినప్పుడు, వాయువు శాంతించి ఆకాశంలో లీనమవుతుంది. అప్పుడు నాదము (శబ్దము) గుణముతో కూడిన ఆకాశమే ఒంటరిగా నిలుస్తుంది।
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a hierarchy of subtlety: the air-element, defined by touch, subsides when its quality is absorbed into space, leaving space characterized by sound. Ethically and spiritually, it models how one should let grosser impulses and sensory engagements quiet down into subtler awareness, cultivating detachment and calm.
Vyāsa is describing a cosmological/psychological process of dissolution (laya): the quality of touch associated with wind is taken up by space; wind becomes tranquil and merges into space; thereafter space remains alone with its defining quality, sound.