Shloka 69
योग–सांख्यसमन्वयः, रथोपमा, व्यक्त–अव्यक्तविवेकः
Yoga–Sāṃkhya Synthesis, Chariot Allegory, and the Vyakta–Avyakta Distinction
क्रीडारतिविहारेषु परां मुदमवाप्नुवन् । क्रीडा, रति और विहारके अवसरोंपर वहाँकी स्त्रियाँ पुरुषवेष धारण करके और पुरुष स्त्रियोंका वेष बनाकर एक-दूसरेसे मिलते और बड़े आनन्दका अनुभव करते हैं ।। ६८ ई ।। प्रभवद्धि: पुरा दायानहेंभ्य: प्रतिपादितान्
krīḍā-rati-vihāreṣu parāṃ mudam avāpnuvan | krīḍā rati aura vihāra-ke avasaroṃ-par vahāṃ-kī striyaḥ puruṣa-veṣaṃ dhāraṇa karke aura puruṣa striyoṃ-kā veṣa banākar eka-dūsare-se milte aura baṛe ānanda-kā anubhava karte haiṃ ||
శక్రుడు అన్నాడు—క్రీడ, రతి, విహార సమయాల్లో వారు పరమ ఆనందాన్ని పొందుతారు. అప్పుడు అక్కడ స్త్రీలు పురుషవేషం ధరిస్తారు, పురుషులు స్త్రీవేషం ధరిస్తారు; ఇలా పరస్పరం కలుసుకొని గొప్ప సంతోషాన్ని అనుభవిస్తారు.
शक्र उवाच
Educational Q&A
The passage functions primarily as descriptive narration: it portrays a society where playful role-reversal in dress occurs during recreation, emphasizing how enjoyment and social interaction can take culturally specific forms. Ethically, it suggests that conduct is often judged within context—here, framed as consensual play rather than transgression.
Indra (Śakra) describes the customs of a certain place/community: during festivities and leisure, women dress as men and men as women, and they meet in that guise, experiencing great delight.