Previous Verse
Next Verse

Shloka 20

योग–सांख्यसमन्वयः, रथोपमा, व्यक्त–अव्यक्तविवेकः

Yoga–Sāṃkhya Synthesis, Chariot Allegory, and the Vyakta–Avyakta Distinction

श्रीझ्वाच पुण्येषु त्रिषु लोकेषु सर्वे स्थावरजड्रमा: । ममात्मभावमिच्छन्तो यतन्ते परमात्मना,लक्ष्मीने कहा--इन्द्र! तीनों पुण्यमय लोकोंके समस्त चराचर प्राणी मुझे प्राप्त करनेकी इच्छासे परम उत्साहपूर्वक प्रयत्न करते रहते हैं

śakra uvāca | śrīr uvāca puṇyeṣu triṣu lokeṣu sarve sthāvarajaṅgamāḥ | mamātmabhāvam icchanto yatante paramātmanā ||

శ్రీ (లక్ష్మి) పలికింది—ఓ ఇంద్రా! పుణ్యమయమైన మూడు లోకాలలోని సమస్త స్థావర-జంగమ ప్రాణులు నా ఆత్మభావాన్ని—నన్ను పొందాలని కోరుతూ పరమ అంతఃసంకల్పంతో యత్నిస్తుంటారు।

श्रीःŚrī (Lakṣmī)
श्रीः:
Karta
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
उवाचsaid/spoke
उवाच:
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd, Singular, Parasmaipada
पुण्येषुin the meritorious (realms)
पुण्येषु:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Locative, Plural
त्रिषुin three
त्रिषु:
Adhikarana
TypeAdjective (Numeral)
Rootत्रि (प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Locative, Plural
लोकेषुworlds
लोकेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Plural
सर्वेall
सर्वे:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
स्थावर-जङ्गमाःimmobile and mobile beings
स्थावर-जङ्गमाः:
Karta
TypeNoun (collective)
Rootस्थावर (प्रातिपदिक) + जङ्गम (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
ममof me / my
मम:
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormGenitive, Singular
आत्म-भावम्my state/nature (as self)
आत्म-भावम्:
Karma
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक) + भाव (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
इच्छन्तःdesiring
इच्छन्तः:
Karta
TypeVerb (participle)
Rootइष् (धातु)
FormPresent active (शतृ), Masculine, Nominative, Plural
यतन्तेstrive/endeavor
यतन्ते:
TypeVerb
Rootयत् (धातु)
FormPresent (लट्), 3rd, Plural, Ātmanepada
परम्supreme; greatly
परम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
आत्मनाwith the self; by oneself
आत्मना:
Karana
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental, Singular

शक्र उवाच

Ś
Śakra (Indra)
Ś
Śrī (Lakṣmī)
T
three worlds (trailokya)
S
sthāvara beings
J
jaṅgama beings
P
Paramātman (Supreme Self)

Educational Q&A

Fortune (Śrī/Lakṣmī) is portrayed as a sought-after state: all beings strive to attain it, and true attainment is linked to sustained effort and an inner alignment with the highest principle (Paramātman), not mere chance.

In a dialogue where Indra (Śakra) is addressed, Śrī (Lakṣmī) explains her universal desirability: across the three worlds, every kind of being—immobile and mobile—endeavors intensely to obtain her presence and condition.