Shloka 79
ब्राह्मणस्य पूर्वतरा वृत्तिः — The Earlier Ideal Conduct of a Brahmana
River-of-Saṃsāra Metaphor
सटड्कशिखरा भग्ना: समरे मुर्थ्नि ते मया । कि नु शक््यं मया कर्तु कालो हि दुरतिक्रम:,मेरे वेगसे सब देवता युद्धका मैदान छोड़कर एक साथ ही भाग खड़े हुए थे। वन एवं वनवासियोंसहित कितने ही पर्वत, मैंने बारंबार तुमलोगोंपर चलाये थे। तुम्हारे सिरपर भी सुदृढ़ पाषाण और शिखरोंसहित बहुत-से पर्वत मैंने फोड़ डाले थे; किंतु इस समय मैं क्या कर सकता हूँ; क्योंकि कालका उललड्घण करना बहुत कठिन है
ṣaṭaṅgaśikharā bhagnāḥ samare mūrdhni te mayā | ki nu śakyaṃ mayā kartuṃ kālo hi duratikramaḥ ||
భీష్ముడు అన్నాడు—యుద్ధంలో నీ తలపై ఎన్నో అంచులు, శిఖరాలు గల పర్వతాలను నేను చీల్చి నాశనం చేశాను. అయితే ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయగలను? ఎందుకంటే కాలాన్ని అతిక్రమించడం నిజంగా దుర్లభం.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Even extraordinary power and past victories cannot override kāla (Time/fate). The verse underscores human limitation and the ethical humility to recognize when outcomes are governed by forces beyond personal prowess.
Bhīṣma recalls his former might in war—shattering mountains upon an opponent—yet admits that in the present situation he cannot act as before, because the course of Time has become decisive and cannot be resisted.