Shloka 105
ब्राह्मणस्य पूर्वतरा वृत्तिः — The Earlier Ideal Conduct of a Brahmana
River-of-Saṃsāra Metaphor
स्पृहामोहाभिमानेषु लोक: सक्तो विमुहति । “लोग ईर्ष्या, अभिमान, लोभ, काम, क्रोध, भय, स्पृहा, मोह और अभिमानमें फँसकर अपना विवेक खो बैठे हैं ।। भवांस्तु भावतत्त्वज्ञो विद्वान् ज्ञानतपो5न्वित:,'परंतु तुम विद्वान, ज्ञानी और तपस्वी हो। समस्त पदार्थोके तत्त्वको जानते हो। कालकी लीला और उसके तत्त्वको समझते हो। सम्पूर्ण शास्त्रोंके ज्ञानमें निपुण हो। तत्त्वके विवेचनमें कुशल, मनको वशगमें रखनेवाले तथा ज्ञानी पुरुषोंके आदर्श हो। इसीलिये हाथपर रक््खे हुए आँवलेके समान कालको स्पष्टरूपसे देख रहे हो। मेरा तो ऐसा विश्वास है कि तुमने अपनी बुद्धिसे सम्पूर्ण लोकोंका तत्त्व जान लिया है
bhīṣma uvāca |
spṛhā-mohābhimāneṣu lokaḥ sakto vimuhyati |
bhavāṁs tu bhāva-tattva-jño vidvān jñāna-tapo'nvitaḥ ||
భీష్ముడు పలికెను—స్పృహ, మోహం, ఆత్మాభిమానం వీటిలో లోకము ఆసక్తి చెందితే మోహితమై వివేకాన్ని కోల్పోతుంది; బంధనానికి మూలం ఈ అంతఃక్లేశాలే, స్పష్టతയും ధర్మోచిత నిర్ణయశక్తിയും నియమిత జ్ఞానం, ఆత్మనిగ్రహం వల్లనే కలుగుతాయి.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Attachment to craving, delusion, and ego makes people lose discernment; wisdom arises from knowledge, austerity, and mastery over the mind, which enables one to see reality (and Time’s movement) clearly.
In the Shanti Parva’s instruction-setting, Bhishma contrasts the confused condition of ordinary people with the elevated insight of his listener, praising him as a knower of truth and fit to understand subtle principles.