Mahabharata — Shanti Parva, Shloka 17
Brāhmaṇa-kṛtya, Āśrama-niyama, and Dāna-prasaṃsā
Duties of the Brāhmaṇa, āśrama discipline, and praise of giving
Devanagari script
यां यामवस्थां पुरुषो5धिगच्छेत् तस्यां रमेतापरितप्यमान: । एवं प्रवृद्धं प्रणुदन्मनोजं संतापनीयं सकल॑ शरीरात्
Translation
మనిషి ఏ ఏ స్థితిని పొందుతాడో, ఆ స్థితిలోనే తాపం లేకుండా సంతృప్తిగా ఉండాలి. ఇలా మనలో పెరిగిన, దహింపజేసే కామావేశాన్ని దేహం మరియు చిత్తం నుండి పూర్తిగా తొలగించాలి।
Word by Word
याम्which
याम्:
Karma
TypeNoun
Rootयद् (स्त्री. सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
याम्which
याम्:
Karma
TypeNoun
Rootयद् (स्त्री. सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
अवस्थाम्state/condition
अवस्थाम्:
Karma
TypeNoun
Rootअवस्था (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
पुरुषःa man/person
पुरुषः:
Karta
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
अधिगच्छेत्should attain/reach
अधिगच्छेत्:
TypeVerb
Rootअधि + गम् (धातु)
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
तस्याम्in that (state)
तस्याम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootतद् (स्त्री. सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine, Locative, Singular
रमेतshould delight/be content
रमेत:
TypeVerb
Rootरम् (धातु)
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Atmanepada
अपरितप्यमानःnot being distressed/without tormenting oneself
अपरितप्यमानः:
TypeAdjective
Rootअ + परि + तप् (धातु) → परितप्यमान (वर्तमान कृदन्त)
FormMasculine, Nominative, Singular
एवम्thus/in this way
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
प्रवृद्धम्grown/increased
प्रवृद्धम्:
TypeAdjective
Rootप्र + वृध् (धातु) → प्रवृद्ध (भूतकृदन्त)
FormNeuter, Accusative, Singular
प्रणुदन्driving away/expelling
प्रणुदन्:
TypeAdjective
Rootप्र + नुद् (धातु) → प्रणुदत् (वर्तमान कृदन्त)
FormMasculine, Nominative, Singular
मनोजम्desire/lust (lit. mind-born)
मनोजम्:
Karma
TypeNoun
Rootमनोज (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
संतापनीयम्causing torment/painful
संतापनीयम्:
TypeAdjective
Rootसंतापनीय (प्रातिपदिक; भाव्य/योग्यतार्थक विशेषण)
FormNeuter, Accusative, Singular
सकलम्entire/whole
सकलम्:
TypeAdjective
Rootसकल (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
शरीरात्from the body
शरीरात्:
Apadana
TypeNoun
Rootशरीर (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Ablative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes