Shloka 4
कालनिर्णयः, युगधर्मवर्णनम्, सृष्टिक्रमश्च
Time-Reckoning, Yuga-Dharma, and the Sequence of Creation
इन्द्र बोले--दैत्ययाज बलि! पहले जो तुम सहस्रों वाहनों और भाई-बन्धुओंसे घिरकर सम्पूर्ण लोकोंको संताप देते और हम देवताओंको कुछ न समझते हुए यात्रा करते थे और अब बन्धु-बान्धवों तथा मित्रोंसे परित्यक्त होकर जो अपनी यह अत्यन्त दीनदशा देख रहे हो, इससे तुम्हारे मनमें शोक होता है या नहीं? ।। प्रीति प्राप्पातुलां पूर्व लोकांश्चात्मवशे स्थितान् । विनिपातमिमं बाहां शोचस्याहो न शोचसि,पूर्वकालमें तुमने सम्पूर्ण लोकोंको अपने अधीन कर लिया था और अनुपम प्रसन्नता प्राप्त की थी; किंतु इस समय बाह्य जगतमें तुम्हारा यह घोर पतन हुआ है, यह सब सोचकर तुम्हारे मनमें शोक होता है या नहीं?
śakra uvāca— prītiṁ prāptātulāṁ pūrvaṁ lokāṁś cātmavaśe sthitān | vinipātam imaṁ bāle śocasy aho na śocasi ||
ఇంద్రుడు అన్నాడు—ఓ దైత్యయాజ బలీ! పూర్వం నీవు వెయ్యి వాహనాలతో, బంధువులతో చుట్టుముట్టబడి, నీ ప్రతాపంతో సమస్త లోకాలను కలవరపెట్టి, దేవతలనూ లెక్కచేయకుండా సంచరించేవాడివి. ఇప్పుడు బంధువులు–మిత్రులు వదిలివెళ్లగా, నీ ఈ అత్యంత దయనీయ స్థితిని చూస్తున్నావు—అయితే నీ మనసులో శోకం కలుగుతుందా, లేదా కలగదా? ఒకప్పుడు నీవు అపూర్వ ఆనందాన్ని పొందీ, సమస్త లోకాలను నీ వశంలో ఉంచుకున్నావు; కాని ఇప్పుడు బాహ్య జగత్తులో ఈ ఘోర పతనం నీకు వచ్చింది—ఇది అంతా తలచుకొని నీవు శోకిస్తున్నావా, లేదా శోకించడంలేదా?
श॒क्र उवाच
Educational Q&A
Worldly sovereignty and pleasure are unstable; one should reflect on the ethical and psychological response to reversal—whether pride gives way to insight, detachment, or grief when power and support vanish.
Indra addresses Bali, contrasting Bali’s former domination of the worlds with his present collapse and isolation, and pointedly asks whether Bali feels sorrow at this dramatic change of fortune.