Shloka 1
Adhyāya 222 — ब्रह्मस्थानप्राप्ति: मोक्षधर्मे समत्वव्रतम्
Attaining the Brahman-Station: The Vow of Equanimity in Mokṣadharma
युधिष्ठिरने पूछा--भारत! इस लोकमें जो यह शुभ अथवा अशुभ कर्म होता है, वह पुरुषको उसके सुख-दुःखरूप फल भोगनेमें लगा ही देता है; परंतु पुरुष उस कर्मका कर्ता है या नहीं, इस विषयमें मुझे संदेह है; अतः पितामह! मैं आपके द्वारा इसका तत्त्वयुक्त समाधान सुनना चाहता हूँ
Yudhiṣṭhira uvāca—Bhārata! iha loke yaḥ śubho vā aśubho vā karma bhavati, sa puruṣaṃ sukha-duḥkha-rūpaṃ phalaṃ bhoktavye niyunakti eva; kintu puruṣaḥ tasya karmaṇaḥ kartā vā na vā—atra me saṃśayaḥ. ataḥ pitāmaha! tvattaḥ asya tattvayuktaṃ samādhānaṃ śrotum icchāmi.
యుధిష్ఠిరుడు పలికెను— ఓ భారతా! ఈ లోకంలో జరిగే శుభమో అశుభమో అయిన కర్మ, మనిషిని దాని సుఖదుఃఖరూప ఫలాన్ని అనుభవించుటకు తప్పక బంధిస్తుంది. అయితే ఆ కర్మకు నిజమైన కర్త పురుషుడేనా కాదా అనే విషయంలో నాకు సందేహం ఉంది. కావున, పితామహా! దీనికి తత్త్వసమ్మతమైన పరిష్కారాన్ని మీ నుండి వినదలచితిని।
युधिष्ठिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames a central ethical-philosophical problem: actions yield inevitable results (pleasure/pain), yet the status of the individual as the true agent (kartā) is questioned. It sets up Bhīṣma’s forthcoming explanation on how karma’s fruits operate alongside notions of self, causation, and responsibility.
In the Śānti Parva’s instruction setting, Yudhiṣṭhira approaches the elder Bhīṣma (addressed as Pitāmaha) with a doubt about whether a person is genuinely the doer of deeds whose fruits he must experience, and requests a definitive, principled clarification.