Shloka 9
अध्याय २२० — बलिवासवसंवादः
Bali–Vāsava Dialogue on Kāla and Steadfastness
तेषां लिड्जानि वक्ष्यामि येषां समुदयो दम: । अकार्पण्यमसंरम्भ: संतोष: श्रद्दधानता,अब मैं उन लक्षणोंका वर्णन करूँगा, जिनकी उत्पत्तिमें दम ही कारण है। कृपणताका अभाव, उत्तेजनाका न होना, संतोष, श्रद्धा, क्रोधका न आना, नित्य सरलता, अधिक बकवाद न करना, अभिमानका त्याग, गुरुसेवा, किसीके गुणोंमें दोषदृष्टि न करना, समस्त जीवोंपर दया करना, किसीकी चुगली न करना, लोकापवाद, असत्यभाषण तथा निन्दा- स्तुति आदिको त्याग देना, सत्पुरुषोंके संगकी इच्छा तथा भविष्यमें आनेवाले सुखकी स्पृहा और दु:खकी चिन्ता न करना--
teṣāṁ liṅgāni vakṣyāmi yeṣāṁ samudayo damaḥ | akārpaṇyam asaṁrambhaḥ santoṣaḥ śraddadhānatā |
భీష్ముడు పలికెను—దమమే మూలమై నిలిచినవారి లక్షణాలను నేను చెప్పుదును: కృపణత లేమి, ఆవేశరహిత శాంత స్వభావము, సంతృప్తి, మరియు స్థిరమైన శ్రద్ధ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that true self-restraint (dama) is not merely suppression but a generative root of virtues—generosity (akārpaṇya), calm non-reactivity (asaṁrambha), contentment (santoṣa), and sincere faith (śraddadhānatā).
In the Shanti Parva’s instruction to Yudhiṣṭhira, Bhishma continues his ethical discourse by introducing a list of observable qualities that identify a person whose character is grounded in self-control.