Shloka 37
Śakra–Namuci-saṃvāda: Śoka-nivāraṇa and Daiva-vicāra
Indra and Namuci on grief, composure, and inevitability
यत् तमोपहतं चित्तमाशु संहारम ध्रुवम् । करोत्युपरमं काये तदाहुस्तामसं बुधा:,सुषुप्तिकालमें जब चित्त तमोगुणसे अभिभूत होकर अपने प्रवृत्ति और प्रकाश- स्वभावका शीघ्र ही संहार करके थोड़ी देरके लिये इन्द्रियोंके व्यापारको बंद कर देता है, उस समय शरीरमें जो सुखकी प्रतीति होती है, उसे विद्वान् पुरुष तामस सुख कहते हैं
yat tamopahataṁ cittam āśu saṁhāram dhruvam | karoty uparamaṁ kāye tad āhus tāmasaṁ budhāḥ ||
భీష్ముడు చెప్పెను—సుషుప్తిలో చిత్తము తమోగుణముచే ఆవరింపబడి, తన ప్రకాశ-ప్రవృత్తి స్వభావమును త్వరగా నిగ్రహించి, కొద్దిసేపు శరీరములో ఇంద్రియవ్యాపారమును నిలిపివేసినప్పుడు కలిగే సుఖానుభూతిని పండితులు ‘తామస సుఖము’ అని అంటారు.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Pleasure can arise from different mental qualities; the comfort felt when the mind is dulled by tamas and the senses shut down (as in sleep or stupor) is classified as tamasic—pleasant in sensation but rooted in ignorance and inertia rather than clarity or ethical excellence.
In Shanti Parva’s instruction on conduct and inner life, Bhishma explains to Yudhiṣṭhira how to discern kinds of happiness by their causes, here describing the tamasic type associated with mental darkness and sleep-like cessation of activity.