Shloka 43
Śrī–Indra–Bali Saṃvāda: The Departure and Fourfold Placement of Lakṣmī
इति सम्यड्मनस्येते बहव: सन्ति हेतव: । एतदस्तीदमस्तीति न किज्वचित्प्रतिदृश्यते
iti samyaṅ-manasy ete bahavaḥ santi hetavaḥ | etad astīdam astīti na kiñcit kvacit pratidṛśyate ||
భీష్ముడు పలికెను—ఇలా మనస్సు సమ్యక్ పరిశీలనకు దిగితే అనేక విధాలైన కారణాలు, తర్కాలు ఉద్భవిస్తాయి; కానీ ఆ వాద-ప్రతివాదాల ద్వారా ఎక్కడా స్పష్టంగా ‘ఇది ఉంది’ లేదా ‘ఇది లేదు’ అని నిర్ణయంగా దర్శించబడదు।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma highlights the limits of purely intellectual argument: many reasons can be produced on both sides, yet they may not yield decisive perception of truth—especially about the self. True understanding requires more than debate; it calls for deeper discernment and reliable means of knowledge.
In the Shanti Parva’s instruction-setting, Bhishma continues his philosophical counsel, cautioning that mental disputation generates numerous arguments but does not by itself settle the question of existence or non-existence (notably of the self).