Shloka 5
इन्द्र–बलि संवादः
The Dialogue of Indra and Bali on Fortune, Humility, and Restraint
Devanagari script
अत्रोच्यते यथा होतद् वेद योगेश्वरो हरि: । तथैतदुपपन्नार्थ वर्णयन्ति महर्षय:,अब यहाँ सिद्धान्तका प्रतिपादन किया जाता है। यह स्वप्न-जगत् जैसा है, उसे ठीक- ठीक योगेश्वर श्रीहरि ही जानते हैं; पर जैसा श्रीहरि जानते हैं, वैसा ही महर्षि भी उसका वर्णन करते हैं, उनका वह वर्णन युक्तिसंगत भी है
Transliteration
atrocyate yathā hotad veda yogeśvaro hariḥ | tathaitad upapannārthaṃ varṇayanti maharṣayaḥ ||
Translation
ఇక్కడ సిద్ధాంతం చెప్పబడుతోంది—ఈ జగత్తు స్వప్నజగత్తులాంటిది; దీనిని యథార్థంగా యోగేశ్వరుడు శ్రీహరియే ఖచ్చితంగా తెలుసుకొనగలడు. అయితే శ్రీహరి ఎలా తెలుసుకొనునో, మహర్షులూ అలాగే యుక్తిసహితంగా దీనిని వర్ణిస్తారు.
Word by Word
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअत्र
उच्यतेis said / is stated
उच्यते:
TypeVerb
Rootवच्
FormPresent, Passive, 3, Singular
यथाas / in the manner that
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
होतत्indeed / truly (reading uncertain)
होतत्:
TypeIndeclinable
Rootहोतत्
वेदknows
वेद:
TypeVerb
Rootविद्
FormPerfect, Parasmaipada, 3, Singular
योगेश्वरःthe lord of yoga
योगेश्वरः:
Karta
TypeNoun
Rootयोगेश्वर
FormMasculine, Nominative, Singular
हरिःHari (Vishnu)
हरिः:
Karta
TypeNoun
Rootहरि
FormMasculine, Nominative, Singular
तथाso / thus
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
एतत्this
एतत्:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormNeuter, Nominative, Singular
उपपन्नार्थम्having a well-established meaning / logically consistent
उपपन्नार्थम्:
TypeAdjective
Rootउपपन्नार्थ
FormNeuter, Nominative, Singular
वर्णयन्तिdescribe / explain
वर्णयन्ति:
TypeVerb
Rootवर्णय्
FormPresent, Parasmaipada, 3, Plural
महर्षयःgreat sages
महर्षयः:
Karta
TypeNoun
Rootमहर्षि
FormMasculine, Nominative, Plural
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhishmaH
Hari (Vishnu/Krishna)M
Maharshis (great seers)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes