Shloka 22
Adhyāya 214: Tapas Redefined—Perpetual Discipline, Hospitality, and the Ethics of Eating (तपः-निरूपणम्, विघसाशी-अतिथिप्रिय-धर्मः)
Devanagari script
स्वप्नेड5प्येवं यथा भ्येति मन:संकल्पजं रज: । शुक्रे संकल्पजं देहात् सृजत्यस्य मनोवहा,जैसे स्वप्नमें संसर्ग न होनेपर भी मनके संकल्पसे उत्पन्न हुआ स्त्रीविषयक राग उपस्थित हो जाता है, उसी प्रकार मनोवहा नाड़ी पुरुषके शरीरसे संकल्पजनित वीर्यका नि:सारण कर देती है
Translation
స్వప్నంలో కూడా సంసర్గం లేకపోయినా మనస్సు సంకల్పం వల్ల స్త్రీవిషయక రాగం ఉద్భవించునట్లే, అలాగే మనోవహా నాడి పురుషుని దేహం నుండి సంకల్పజనిత శుక్రాన్ని స్రవింపజేస్తుంది.
Word by Word
स्वप्नेin a dream
स्वप्ने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootस्वप्न
FormMasculine, Locative, Singular
अपिeven/also
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
एवम्thus/in this manner
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
यथाas/just as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
अभ्येतिcomes upon/approaches
अभ्येति:
TypeVerb
Rootअभि-इ
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
मनःसंकल्पजम्born of mental intention
मनःसंकल्पजम्:
Karma
TypeAdjective
Rootमनस्-संकल्प-ज
FormNeuter, Accusative, Singular
रजःpassion/sexual excitement (rajas)
रजः:
Karta
TypeNoun
Rootरजस्
FormNeuter, Nominative, Singular
शुक्रेin semen/with regard to semen
शुक्रे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootशुक्र
FormNeuter, Locative, Singular
संकल्पजम्born of intention
संकल्पजम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसंकल्प-ज
FormNeuter, Accusative, Singular
देहात्from the body
देहात्:
Apadana
TypeNoun
Rootदेह
FormMasculine, Ablative, Singular
सृजतिemits/lets out/produces
सृजति:
TypeVerb
Rootसृज्
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
अस्यof him/of this (person)
अस्य:
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
मनोवहाmind-carrying (channel/nadi)
मनोवहा:
Karta
TypeAdjective
Rootमनस्-वह
FormFeminine, Nominative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes