Shloka 6
Vimokṣa-niścaya: Pañcaśikha’s Analysis of Aggregates, Guṇas, and Tyāga (मोक्षनिर्णयः)
Devanagari script
लोहयुक्तं यथा हेम विपक्वं न विराजते । तथापक््वकषायाख्यं विज्ञानं न प्रकाशते,जैसे लोहयुक्त सुवर्ण आगमें पकाकर शुद्ध किये बिना अपने स्वरूपसे प्रकाशित नहीं होता, उसी प्रकार चित्तके राग आदि दोषोंका नाश हुए बिना उसमें ज्ञानस्वरूप आत्मा प्रकाशित नहीं होता है
Translation
ఇనుము కలిసిన బంగారం అగ్నిలో శుద్ధి చేయకపోతే ప్రకాశించనట్లే, చిత్తంలోని రాగాదిదోషాలు నశించకపోతే జ్ఞానం వెలుగులోకి రాదు.
Word by Word
लोहयुक्तम्mixed with iron
लोहयुक्तम्:
Karma
TypeAdjective
Rootलोहयुक्त
FormNeuter, Accusative, Singular
यथाas/just as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
हेमgold
हेम:
Karta
TypeNoun
Rootहेमन्
FormNeuter, Nominative, Singular
विपक्वम्well-cooked/refined (by heating)
विपक्वम्:
Karta
TypeAdjective
Rootवि√पच्
FormNeuter, Nominative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
विराजतेshines/is resplendent
विराजते:
TypeVerb
Rootवि√राज्
FormPresent, 3rd, Singular, Atmanepada
तथाso/in the same way
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
अपक्वकषायाख्यम्called 'unripened/impure (with) taints' (i.e., not free of impurities)
अपक्वकषायाख्यम्:
Karta
TypeAdjective
Rootअपक्वकषायाख्य
FormNeuter, Nominative, Singular
विज्ञानम्knowledge/discriminative cognition
विज्ञानम्:
Karta
TypeNoun
Rootविज्ञान
FormNeuter, Nominative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
प्रकाशतेshines forth/manifests
प्रकाशते:
TypeVerb
Rootप्र√काश्
FormPresent, 3rd, Singular, Atmanepada
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes