Shloka 22
Vimokṣa-niścaya: Pañcaśikha’s Analysis of Aggregates, Guṇas, and Tyāga (मोक्षनिर्णयः)
सत्त्वस्यथ रजसश्वैव तमसश्न निबोध तान् । प्रसादो हर्षजा प्रीतिरसंदेहो धृति: स्मृति: । एतान् सत्त्वगुणान् विद्यादिमान् राजसतामसान्,अब मैं तुम्हें सत््वगुण, रजोगुण और तमोगुणके कार्य बताता हूँ, सुनो। प्रसन्नता, हर्षजनित प्रीति, संदेहका अभाव, धैर्य और स्मृति--इन सबको सत्त्वगुणके कार्य समझो। काम, क्रोध, प्रमाद, लोभ, मोह, भय, क्लान्ति, विषाद, शोक, अप्रसन्नता, मान, दर्प और अनार्यता--इन्हें रजोगुण और तमोगुणके कार्य समझना चाहिये
sattvasya atha rajasaś caiva tamasaś ca nibodha tān | prasādo harṣajā prītir asaṃdeho dhṛtiḥ smṛtiḥ | etān sattvaguṇān vidyād imān rājasatāmasān |
భీష్ముడు పలికెను—ఇప్పుడు సత్త్వ, రజస్, తమస్ అనే మూడు గుణాల కార్యాలను వినుము. మనస్సు ప్రసన్నత, హర్షజనిత ప్రీతి, సందేహరాహిత్యం, ధైర్యం, స్మృతి—ఇవి సత్త్వగుణ ఫలితాలు. కాగా కామం, క్రోధం, ప్రమాదం, లోభం, మోహం, భయం, క్లాంతి, విషాదం, శోకం, అసంతృప్తి, మానం, దర్పం, అనార్యత—ఇవి రజోగుణ-తమోగుణ కార్యాలుగా గ్రహించవలెను.
भीष्म उवाच