Shloka 19
अध्याय २०८ — इन्द्रियनिग्रहः, सत्याहिंसात्मकवाक्, कर्मफलविवेकः
Restraint of the Senses, Non-harming Truthful Speech, and Discernment of Karmic Consequence
ये तथा पूर्वोक्त देवता-दो प्रकारके पितर माने गये हैं। त्वष्टाके पुत्र महायशस्वी श्रीमान् विश्वरूप हुए ।। अजैकपादहिर्बुध्न्यो विरूपाक्षोडथ रैवत: । हरश्न बहुरूपश्न त्र्यम्बकश्न सुरेश्वर:,अजैकपाद, अहिर्बुध्न्य, विरूपाक्ष, रैवत, हर, बहुरूप, त्र्यम्बक, सुरेश्वर, सावित्र, जयन्त, पिनाकी और अपराजित--ये ग्यारह रुद्र हैं। महाभाग आठ वसुओंके नाम पहले ही बताये गये हैं
bhīṣma uvāca | ye tathā pūrvokta-devatā-dvau-prakārakau pitarau mānītau | tvaṣṭāyāḥ putro mahāyaśasvī śrīmān viśvarūpo 'bhavat || ajāikapād ahirbudhnyo virūpākṣo 'tha raivataḥ | haraś ca bahurūpaś ca tryambakaś ca sureśvaraḥ | sāvitraḥ jayantaḥ pinākī cāparājitaḥ—ete ekādaśa rudrāḥ | mahābhāga aṣṭa vasūnāṃ nāmāni pūrvam eva proktāni ||
భీష్ముడు పలికెను—ముందు చెప్పిన విధంగా దేవతలు మరియు పితృదేవతలు రెండు విధాలుగా గ్రహింపబడతారు. త్వష్టృదేవుని నుండి శ్రీమంతుడైన మహాయశస్సు గల విశ్వరూపుడు జన్మించాడు. అజైకపాద్, అహిర్బుధ్న్య, విరూపాక్ష, రైవత, హర, బహురూప, త్ర్యంబక, సురేశ్వర, సావిత్ర, జయంత, పినాకీ, అపరాజిత—ఇవే ఏకాదశ రుద్రులు. ఓ మహాభాగ, అష్ట వసువుల నామాలు ముందే ప్రకటించబడ్డాయి.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage reinforces a traditional classification of divine and ancestral orders: it enumerates the Rudras by name and situates them within a broader cosmological genealogy, emphasizing fidelity to earlier authoritative enumeration (“as stated before”).
Bhishma continues his didactic discourse in the Śānti Parva, listing sacred lineages and groups of deities: he mentions Viśvarūpa as Tvaṣṭṛ’s son, then names the Rudras, and notes that the Vasus were already listed earlier.