Shloka 11
आश्रयं सर्वभूतानां मनसेतीह शुश्रुम । उसमें शयन करते हुए सर्वतेजोमय पुरुषोत्तम श्रीकृष्णने मनसे ही सम्पूर्ण प्राणियोंके अग्रज तथा आश्रय संकर्षणको उत्पन्न किया, यह हमने सुना है ।। स धारयति भूतानि उभे भूतभविष्यती,वे संकर्षण ही समस्त भूतोंको धारण करते है तथा वे ही भूत और भविष्यके भी आधार हैं। उन महाबाहु महात्मा संकर्षणका प्रादुर्भाव होनेके पश्चात् श्रीहरिकी नाभिसे एक दिव्य कमल प्रकट हुआ, जो सूर्यके समान प्रकाशमान था
āśrayaṃ sarvabhūtānāṃ manasetiha śuśruma | tasmin śayānaḥ sarvatejomayaḥ puruṣottamaḥ śrīkṛṣṇo manasaiva samasta-prāṇinām agrajaṃ tathāśrayaṃ saṅkarṣaṇaṃ sasarja iti naḥ śrutam || sa dhārayati bhūtāni ubhe bhūta-bhaviṣyatī | tasya mahābāho mahātmanaḥ saṅkarṣaṇasya prādurbhāve śrīharer nābhitaḥ divyaṃ padmaṃ prādurabhūt sūryavat prakāśamānam ||
భీష్ముడు పలికెను—ఇక్కడ మనసే సమస్త ప్రాణుల ఆశ్రయమని మేము విన్నాము. యోగనిద్రలో శయనించిన సర్వతేజోమయ పురుషోత్తముడు శ్రీకృష్ణుడు కేవలం మనస్సంకల్పమాత్రంతోనే సమస్త జీవుల అగ్రజుడూ ఆధారమూ అయిన సంకర్షణుని ప్రదర్శింపజేశాడు. ఆ సంకర్షణుడే సమస్త భూతాలను ధరిస్తాడు; భూతమూ భవిష్యత్తూ రెండింటికీ ఆధారమై నిలుస్తాడు. ఆ మహాబాహు మహాత్మ సంకర్షణుడు అవతరించిన తరువాత శ్రీహరి నాభి నుండి సూర్యసమాన కాంతితో ప్రకాశించే ఒక దివ్య కమలం ప్రత్యక్షమైంది.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage presents a theological-cosmological idea: the Supreme Person (Śrī Kṛṣṇa/Śrī Hari) manifests cosmic supports through will or mind, and Saṅkarṣaṇa is described as the sustaining foundation of beings across time (past and future). Ethically, it frames the universe as upheld by an ordered, purposeful divine support, encouraging trust in a sustaining principle behind existence.
Bhīṣma recounts a traditional account: while Śrī Kṛṣṇa rests in cosmic/yogic repose, he produces Saṅkarṣaṇa by thought; then, following Saṅkarṣaṇa’s manifestation, a radiant lotus appears from Hari’s navel—an image commonly used to signal further stages of cosmic unfolding.