Shloka 15
Śānti-parva 206: Guṇa-hetu Moha, Kāma-krodha Chain, Indriya-utpatti, and Nirodha
अविनाशी विष्णु ही परबत्रह्म कहे जाते हैं। वे ही परमधाम और परमपद हैं। उन्हें प्राप्त कर लेनेपर जीव कालके राज्यसे मुक्त हो मोक्षधाममें स्थित हो जाते हैं ।।
avināśī viṣṇur hi parabrahma kathyate | sa eva paramadhāma paramapadaṃ ca | taṃ prāpya jīvaḥ kālarājyāt pramucyate mokṣadhāmni ca tiṣṭhati || guṇeṣv ete prakāśante nirguṇatvāt tataḥ param | nivṛttilakṣaṇo dharmas tathā anantyāya kalpate ||
భీష్ముడు పలికెను—అవినాశి విష్ణువే పరబ్రహ్మమని చెప్పబడతాడు. ఆయనే పరమధామము, పరమపదము. ఆయనను పొందిన జీవుడు కాలాధిపత్యం నుండి విముక్తుడై మోక్షధామంలో స్థితి పొందుతాడు. జీవులు గుణాలలో—గుణకార్యమైన దేహ-మనస్సు మొదలైన వాటి సంబంధం వల్ల—వ్యక్తమై కనిపిస్తారు; కాని పరమాత్మ నిర్గుణుడైనందున వాటికి పూర్తిగా అతీతుడు. నివృత్తిలక్షణ ధర్మము—నిష్కామకర్మ, మమకారత్యాగము—అక్షయపదమైన మోక్షానికి నడిపించగలదు.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that Vishnu, identified with the Supreme Brahman, is beyond the guṇas and is the highest goal. Liberation comes by attaining Him, which frees the jīva from the dominion of Time. The practical means emphasized is nivṛtti-lakṣaṇa dharma—renunciatory, non-attached action and inner withdrawal from craving—leading to the imperishable state (mokṣa).
In the Shanti Parva’s instruction to Yudhishthira, Bhishma continues his discourse on mokṣa and the highest dharma. Here he identifies the supreme reality as Vishnu/Parabrahman, contrasts the jīva’s manifestation within guṇas with the Lord’s nirguṇa transcendence, and points to nivṛtti-oriented dharma as the path to liberation.