Shloka 14

Doṣa-Parīkṣā and Guṇa-Viveka

Examination of Faults and Discernment of the Guṇas

Devanagari script

सर्वाण्येतानि संवार्य द्वाराणि मनसि स्थित: । मनस्येकाग्रतां कृत्वा तत्परं प्रतिपद्यते,समस्त इन्द्रियोंको रोककर संकल्पमात्रसे मनमें स्थित हो उन सबको हृदयमें एकत्र करके साधक उससे भी परे विद्यमान परमात्माको प्राप्त कर लेता है

Transliteration

sarvāṇy etāni saṃvārya dvārāṇi manasi sthitaḥ | manasy ekāgratāṃ kṛtvā tat-paraṃ pratipadyate ||

Translation

భీష్ముడు పలికెను—ఈ సమస్త ద్వారాలను (ఇంద్రియాలను) నియంత్రించి మనస్సులో స్థితుడై, మనస్సును ఏకాగ్రం చేసి; సమస్త శక్తులను హృదయంలో ఏకత్రం చేసి ‘అదే’ పరమతత్త్వంలో పూర్తిగా తత్పరుడైనప్పుడు, వాటన్నిటికీ అతీతమైన పరమాత్మను పొందుతాడు।

Word by Word

सर्वाणिall

एतानिthese

संवार्यhaving restrained/closed

द्वाराणिdoors/gates (sense-openings)

मनसिin the mind

स्थितःsituated/abiding

मनसिin the mind

एकाग्रताम्one-pointedness/concentration

कृत्वाhaving made

तत्परम्the Supreme/that which is beyond (as object of attainment)

प्रतिपद्यतेattains/approaches/realizes

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

Bhishma

mind (manas)

senses (indriyas, implied)

Supreme Self (Paramatman, implied)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes