Shloka 17
Keśava-tattva-kathana
On the Principle of Keśava: Cosmogony and Divine Epithets
प्राणापानौ तथोदानं समान व्यानमेव च । एवं तौ मनसि स्थाप्य दधतु: प्राणयोर्मन:,तदनन्तर प्राण, अपान, उदान, समान और व्यान--इन पाँचों प्राण-वायुओंको हृदयमें स्थापित किया; इस प्रकार स्थित हुए उन दोनोंने मनको प्राण और अपानके साथ मिला दिया। भौहोंके नीचे नासिकाके अग्रभागपर दृष्टि रखते हुए मनसहित प्राण-अपानको उन्होंने दोनों भौहोंके बीच स्थिर किया
prāṇāpānau tathodānaṃ samānaṃ vyānam eva ca | evaṃ tau manasi sthāpya dadhatuḥ prāṇayor manaḥ ||
తదుపరి వారు ప్రాణ, అపాన, ఉదాన, సమాన, వ్యాన—ఈ ఐదు ప్రాణవాయువులను మనస్సులో స్థాపించిరి. అలా అంతర్ముఖంగా వాటిని క్రమబద్ధం చేసి, మనస్సును ప్రధాన శ్వాసద్వయం—ప్రాణ-అపానాలతో—యోకించిరి.
भीष्य उवाच
Educational Q&A
The verse teaches yogic interiorization: gathering the five vital currents and then linking the mind to regulated prāṇa and apāna, so attention becomes steady and fit for higher concentration and liberation-oriented practice.
Bhīṣma describes a disciplined meditative procedure performed by two practitioners: they mentally establish the five vāyus (vital functions) and then unite the mind with prāṇa and apāna as a preparatory step for focused contemplation.