Shloka 7
मनस्–बुद्धि–गुणविचारः (Manas–Buddhi–Guṇa Inquiry) — Meditation and Nirguṇa Realization
अभयं चानिमित्तं च न तत् क्लेशसमावृतम् । द्वाभ्यां मुक्त त्रिभिर्मुक्तमष्टाभिस्त्रिभिरेव च
abhayaṃ cānimittaṃ ca na tat kleśasamāvṛtam | dvābhyāṃ muktaṃ tribhir muktam aṣṭābhis tribhir eva ca ||
భీష్ముడు పలికెను—ఆ పరమతత్త్వము అభయము, బాహ్య నిమిత్తకారణరహితము; అది క్లేశాలతో ఆవరించబడదు. అది ప్రియ-అప్రియ అనే ద్వంద్వభావాల నుండి విముక్తము; వాటిని పుట్టించే మూడు గుణాల నుండీ విముక్తము; అలాగే దేహబంధానికి చెందిన అష్టవిధ సమూహం నుండీ విముక్తము. అక్కడ జ్ఞాత-జ్ఞాన-జ్ఞేయ అనే త్రిపుటి కూడా ఉండదు; అందుకే అది క్షయభయాతీతమైన పరమధామమని బోధించబడింది.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse characterizes the Supreme as unconditioned and fearless: not obscured by kleśas, not driven by dualities (like/dislike), not constituted by the three guṇas, and transcending the structures of embodied experience—so completely that even the subject–object–knowledge triad is absent.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on liberation-oriented dharma. Here he describes the nature of the highest abode/Reality by negating layers of bondage—afflictions, dualities, guṇas, and cognitive triads—to guide the listener toward non-attached, discriminative understanding.