Shloka 7
काम: क्रोधो भयं लोभ: शोकझश्िन्ता क्षुधा श्रम: । सर्वेषां नः प्रभवति कस्माद् वर्णो विभिद्यते,काम, क्रोध, भय, लोभ, शोक, चिन्ता, क्षुधा और थकावटका प्रभाव हम सब लोगोंपर समानरूपसे ही पड़ता है; फिर वर्णोका भेद कैसे सिद्ध होता है?
kāmaḥ krodho bhayaṁ lobhaḥ śokaś cintā kṣudhā śramaḥ | sarveṣāṁ naḥ prabhavati kasmād varṇo vibhidyate ||
భరద్వాజుడు పలికెను— కామం, క్రోధం, భయం, లోభం, శోకం, చింత, ఆకలి, శ్రమ— ఇవన్నీ మన అందరిలో సమానంగా ఉద్భవిస్తాయి; అట్లుంటే వర్ణభేదం ఎలా స్థిరపడుతుంది?
भरद्वाज उवाच
Educational Q&A
Bharadvāja argues that fundamental human drives and vulnerabilities—desire, anger, fear, greed, grief, anxiety, hunger, and fatigue—are common to all people; therefore, mere birth-based distinctions of varṇa require justification beyond shared human nature.
In Śānti Parva’s reflective discourse on dharma and social order, Bharadvāja poses a probing question about the basis of varṇa-difference, challenging assumptions by pointing to universal human experiences.