Shloka 5
Varṇa-lakṣaṇa and Ātma-saṃyama (Marks of Social Conduct and Self-Restraint) | वर्णलक्षणम् एवं आत्मसंयमः
व्यालकुण्जरदुर्गेषु सर्पचोरभयेषु च । हस्तावापेन गच्छन्ति नास्तिका: किमत: परम्,नास्तिक मनुष्योंके हाथमें हथकड़ी डालकर राजा उन्हें राज्यसे दूर निकाल देता है और वे उन जंगलोंमें चले जाते हैं, जो मतवाले हाथियोंके कारण दुर्गम तथा सर्प और चोर आदिके भयसे भरे हुए होते हैं। इससे बढ़कर उन्हें और क्या दण्ड मिल सकता है?
vyāla-kuñjara-durgeṣu sarpa-cora-bhayeṣu ca | hastāvāpena gacchanti nāstikāḥ kim ataḥ param ||
క్రూరమృగాలు, మదించిన ఏనుగుల వల్ల దుర్గమమైన చోట్లకు, అలాగే సర్పాలు, దొంగల భయంతో నిండిన ప్రాంతాలకు నాస్తికులను చేతికడియాలతో తోలివేస్తారు. దీనికన్నా గొప్ప శిక్ష ఇంకేముంటుంది?
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma underscores the king’s duty to protect social and moral order through proportionate deterrent punishment: expulsion in fetters into perilous wilderness is presented as an extreme penalty, implying that such offenders have already received a severe consequence.
In Bhishma’s discourse on governance and discipline, he describes nāstikas being led away in handcuffs and driven out toward dangerous regions—infested with beasts, elephants, snakes, and thieves—then rhetorically asks what harsher punishment could exist.