Shloka 30
अव्यक्त-मानस-सृष्टिवादः
Doctrine of Creation from the Unmanifest ‘Mānasa’
अन्यथा न तो सुहृद् सुख देनेमें समर्थ हैं, न शत्रु दुःख देनेमें समर्थ हैं, न तो बुद्धि धन देनेकी शक्ति रखती है और न धन ही सुख देनेमें समर्थ होता है ।। न बुद्धिर्धनलाभाय न जाड्यबमसमृद्धये । लोकपर्यायवृत्तान्तं प्राज्ञो जानाति नेतर:,न तो बुद्धि धनकी प्राप्तिमें कारण है, न मूर्खता निर्धनतामें, वास्तवमें संसारचक्रकी गतिका वृत्तान्त कोई ज्ञानी पुरुष ही जान पाता है, दूसरा नहीं
brāhmaṇa uvāca | anyathā na te suhṛdaḥ sukha-dāne samarthāḥ, na śatravaḥ duḥkha-dāne samarthāḥ; na buddhiḥ dhana-dāne śaktiṃ rakṣati, na ca dhanaṃ sukha-dāne samarthaṃ bhavati || na buddhiḥ dhana-lābhāya, na jāḍyaṃ asamṛddhaye | loka-paryāya-vṛttāntaṃ prājño jānāti na itaraḥ ||
బ్రాహ్మణుడు అన్నాడు—ప్రజలు అనుకునే విధంగా విషయం కాదు. స్నేహితులు నిజంగా సుఖాన్ని ప్రసాదించగలవారు కాదు; శత్రువులు నిజంగా దుఃఖాన్ని కలిగించగలవారు కాదు. బుద్ధి స్వయంగా ధనాన్ని ఇవ్వగల శక్తి కలది కాదు; ధనం కూడా తప్పనిసరిగా సుఖాన్ని హామీ ఇవ్వదు. బుద్ధి ధనలాభానికి తప్పనిసరి కారణం కాదు; జడత్వం పేదరికానికి తప్పనిసరి కారణం కాదు. లోకచక్రం తిరుగుడు, ఫలితాల పుట్టుక—ఇవి ప్రాజ్ఞుడే తెలుసుకొనగలడు; ఇతరులు కాదు.
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
Happiness and sorrow are not ultimately controlled by friends or enemies, nor are wealth and poverty strictly determined by intelligence or stupidity. The verse points to the complex, cyclical order of worldly outcomes (loka-paryāya), which only the wise discern, encouraging humility and detachment from simplistic blame or pride.
A Brahmin speaker delivers a reflective instruction in the Śānti Parva, correcting common assumptions about causality in human life—who causes our joy or pain, and what causes prosperity or lack of it—by emphasizing deeper patterns governing worldly events.