Shloka 34

Śānti-parva 168: Śoka-nivṛtti-buddhi (The Cognition that Reduces Grief) and Piṅgalā’s Nairāśya

Devanagari script

नास्ति नासीन्नाभविष्यद्‌ भूतं कामात्मकात्‌ परम्‌ | एतत्‌ सारं महाराज धर्मार्थावत्र संस्थितौ,सभी प्राणी कामना रखते हैं। उससे भिन्न कामना-रहित प्राणी न कहीं है, न कभी था और न भविष्यमें होगा ही; अत: यह काम ही त्रिवर्गका सार है। महाराज! धर्म और अर्थ भी इसीमें स्थित हैं

Translation

సర్వ ప్రాణులు కోరికలను కలిగి ఉంటారు. కోరికలేని ప్రాణి దానికి భిన్నంగా ఎక్కడా లేదు—గతంలో లేదు, భవిష్యత్తులోనూ ఉండదు; అందుచేత కామమే త్రివర్గసారం. మహారాజా! ధర్మమూ అర్థమూ ఇదే ఆధారంగా నిలిచివున్నాయి.

Word by Word

नnot

अस्तिexists/is

नnot

आसीत्was

नnot

अभविष्यत्will be

भूतम्a being/creature; anything existent

कामात्मकात्from (one) whose nature is desire

परम्other/different; beyond

एतत्this

सारम्essence

महाराजO great king

धर्मdharma; righteousness

अर्थौand artha (wealth/purpose) (dual form used with dharma as a pair)

अत्रhere; in this (principle)

संस्थितौare situated/established

Speaker

भीमयेन उवाच

Character Dynamics

Dharma Sankata (Moral Dilemma)

War Context

Verse Rasa (Emotional Essence)

Philosophical Teaching

Political Layer

Geographic Context

Meter (Chandas)

Sandhi Notes